به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، آنچه امروز در موضعگیری ایران نسبت به تفاهم اخیر با آمریکا رخ مینماید، نه یک واکنش لحظهای به رویدادهای چند روز گذشته که حاصل انباشت تجربهای تلخ و مکرر در تاریخ دیپلماسی دفاعی کشور است.
تجربهای که ثابت کرده هرگاه ایران در چارچوب توافقی باقیمانده طرف مقابل نهتنها به تعهدات خویش وفادار نمانده، بلکه در اوج همان تفاهم دایره فشارها و اقدامات خصمانه را گسترش داده است.
اکنون، این الگوی تکرارشونده سرآغاز یک بازنگری بنیادین در راهبرد کلان جمهوری اسلامی ایران است؛ بازنگری که پیامدهای آن فراتر از یک تصمیم مقطعی، معماری نوین موازنه قدرت در منطقه را دستخوش دگرگونی خواهد کرد.
خروج یکجانبه از برجام؛ جرقه بیاعتمادی راهبردی
تجربه گذشته ایران در برجام، امروز چونان هشداری تاریخی در خاطر تصمیمسازان نظام نقش بسته است. آمریکا با خروج یکجانبه از این توافق، ایران را در وضعیت تعهد یکطرفه رها کرد؛ وضعیتی که نهتنها منفعتی عاید کشور نساخت، بلکه هزینههای سنگین اقتصادی و امنیتی را نیز بر دوش ملت ایران نهاد.
این الگو، مختص ایران نیست؛ رفتار واشنگتن در قبال پیمان «اقلیمی پاریس» یا توافق با کره شمالی نیز گویای رویهای ساختاری است، اما در مورد ایران این رویه با ابزارهای نظامی، تحریمهای فراسرزمینی و حتی ترور فرماندهان، به مرز تقابل تمامعیار رسیده است. آمریکا توافق با ایران را نه یک تعهد بینالمللی که آتشبسی موقت برای بازسازی فشار داخلی بر تهران تلقی میکند.
حملات همزمان با مذاکره؛ نقض عملی هر گونه تفاهم
در سالهای اخیر، هر گاه گفتوگوهای ایران با آمریکا یا واسطههای منطقهای در جریان بوده حملات نظامی رژیم صهیونیستی و آمریکا بهعنوان اهرم فشار به کار گرفته شده است.
از حملات به مواضع ایران در سوریه و لبنان، تا حملات مستقیم آمریکا به جنوب ایران، شهادت فرماندهان ارشد نظامی در اوج مسیرهای دیپلماتیک و آغاز جنگ ۱۲ روزه در شرایط مذاکره، همگی گواه آناند که در استراتژی آمریکا، «مذاکره»، نه پایان فشار که جزئی از مکانیسم آن تعریف شده است.
حمله مستقیم در اوج تفاهم؛ آغاز جنگ رمضان
تازهترین نمونه این الگو، حمله نظامی آمریکا در شرایطی بود که تفاهم اولیه برقرار شده بود؛ اقدامی که به شهادت رهبری عظیمالشأن و هتک حرمت خانواده مکرم ایشان انجامید. این حادثه، نه یک نقض ساده که بنیاد قواعد تعامل بینالمللی را نشانه گرفت و عملاً هر گونه اعتماد به چارچوبهای موجود را از میانبرد.
رفتارهای اخیر آمریکا؛ پایان عملی تفاهم پیش از اعلام رسمی
در روزهای منتهی به اعلام موضع ایران، آمریکا با تشدید حملات در لبنان محدودسازی منافع اقتصادی ایران، اظهارات توهینآمیز مقامات کاخ سفید و تشدید تهدیدات نظامی عملاً محتوای تفاهم را تهی از هر گونه ارزش کرد. این اقدامات نشان میدهد که تفاهم پیش از آنکه از سوی ایران پایان یابد از سوی آمریکا پایانیافته بود.
پایان تفاهم؛ بازپسگیری ابتکار عمل در میدان معادلات
در چنین بستری اعلام پایان تفاهم از سوی ایران، واکنشی احساسی نیست؛ این تصمیم حرکتی هوشمندانه برای خروج از وضعیت تعهد یکطرفه و بازتعریف موازنه قدرت در تراز نوین است. جمهوری اسلامی ایران با این گام، ابتکار عمل را در سطح منطقهای و بینالمللی بازمییابد و افقهای پیشرو را با چهار سناریوی محتمل ترسیم میکند:
سناریوی اول: تقابل کنترلشده، افزایش غنیسازی و اصلاح دکترین دفاعی بدون ورود به درگیری تمامعیار هزینههای خروج آمریکا از تفاهم را چنان بالا میبرد که واشنگتن ناچار به بازگشت با شروط جدید طراحی شده از سوی تهران شود.
سناریوی دوم: بازدارندگی فعال؛ هماهنگی با محور مقاومت و شرکای شرقی نظیر روسیه و چین، نمایش قدرت نظامی و مانورهای دریایی ابتکار عمل را از میز مذاکره به میدان منتقل میکند.
سناریوی سوم: شکاف در ائتلاف غرب؛ بهرهگیری از اختلافات اروپا و آمریکا برای احیای چارچوبی جدید، مشروط بر آنکه اروپا اراده استقلال از سیاستهای واشنگتن را نشان دهد؛ این مسیر نیازمند دیپلماسی فشرده و زمانبندی دقیق است.
سناریوی چهارم: گزینه نظامی در صورت تداوم حملات مستقیم و تشدید فشارها، احتمال ورود به رویارویی نظامی محدود یا گسترده دورازذهن نیست.
در نتیجه آنچه امروز رخ مینماید پایان یک تفاهم نیست؛ پایان یک الگوی تاریخی زیانبار است. ایران با درک عمیق از تجربه برجام حملات میانه مذاکرات و نقض آشکار تفاهم اخیر، گام در مسیری نهاده که موازنه را به سود خود تغییر دهد. این تغییر، اما آغازی بر مسیری است که پیامدهای آن، نهفقط در رفتار آمریکا که در معادلات منطقهای و جهانی بازتابی عمیق و ماندگار خواهد داشت.
خبرنگار: حکیمه قنبری
دیدگاهتان را بنویسید